Fytotherapie bij kanker: zijn plantproducten wel altijd veilig?

Veel mensen met kanker zoeken naar een manier om zich beter te voelen tijdens of na hun behandeling. Sommigen wenden zich tot plantaardige producten, zoals kruidenthee of essentiële oliën. Deze aanpak wordt fytotherapie genoemd. In de apotheek of online vind je talloze plantaardige producten, maar kunnen deze preparaten mensen wel veilig ondersteunen tijdens of na de behandeling? Of kunnen ze ook gevaarlijk zijn?

Wat is fytotherapie of kruidengeneeskunde juist?

Fytotherapie is het gebruik van planten, of bereidingen op basis van planten, met als doel een ziekte of symptoom te helpen voorkomen, verlichten of behandelen. Het wordt beschouwd als een onderdeel van de complementaire en alternatieve geneeskunde.

Fytotherapie is niet hetzelfde als homeopathie. Homeopathie is gebaseerd op extreme verdunningen, waardoor er vaak (bijna) niets meer van de oorspronkelijke stof in het eindproduct zit. Lees onze blog over homeopathie voor meer informatie. Fytotherapie daarentegen gebruikt planten die biologisch actieve stoffen bevatten. Deze stoffen kunnen échte effecten hebben in het lichaam.

Verschillende vormen, verschillende concentraties

Plantaardige preparaten kunnen in verschillende vormen voorkomen, zoals:

• Kruidenthee
• Essentiële oliën (bijvoorbeeld gebruikt in aromatherapie)
• Plantenpoeders
• Vloeibare extracten
• Droge extracten

Verschillende natuurlijke middelen zijn niet zomaar onderling uitwisselbaar. Een essentiële olie is bijvoorbeeld veel geconcentreerder dan een kruidenthee. Een droog extract kan ook een veel hogere concentratie aan actieve plantenstoffen bevatten dan de plant zelf (1).

Een aanvullende rol, geen alternatieve kankerbehandeling

Wanneer we het hebben over fytotherapie en kanker, moeten we heel duidelijk zijn: plantaardige preparaten mogen nooit worden gebruikt als een alternatief voor een bewezen kankerbehandeling. Er is namelijk geen goed bewijs dat fytotherapie wetenschappelijk bewezen kankerbehandelingen zoals radiotherapie of chemotherapie kan vervangen.

Wel kunnen sommige fytotherapeutische bereidingen een rol spelen als ondersteunende zorg. Dit betekent dat ze kunnen helpen om bepaalde symptomen of bijwerkingen van kanker te verzachten, of de levenskwaliteit te ondersteunen, naast de standaard kankerzorg.

Dit is waar het huidige wetenschappelijke bewijs het meest relevant is: niet als een genezing voor kanker, maar als een mogelijke manier om symptomen zoals misselijkheid of angst te helpen beheersen. Het bewijs voor fytotherapie binnen de oncologie is vandaag nog beperkt. Veel studies zijn kleinschalig, gebruiken verschillende concentraties of meten andere uitkomsten. Dat maakt het moeilijk om harde conclusies te trekken. Toch hebben specifieke plantaardige preparaten al potentieel voordeel getoond voor specifieke symptomen.

Plantaardige opties voor symptoombeheersing

Gember

Om misselijkheid en braken aan te pakken, werd gember onderzocht bij mensen die chemotherapie krijgen. Sommige studies suggereren dat gember kan helpen om misselijkheid of braken door chemo te verminderen, wanneer het als aanvulling op de standaard medicatie tegen misselijkheid wordt gebruikt (2).

Pepermunt

Ook essentiële olie van pepermunt, meestal gebruikt via inhalatie, is onderzocht bij misselijkheid. Een studie toonde aan dat aromatherapie met pepermunt misselijkheid en braken kan verminderen bij bepaalde patiënten die chemotherapie ondergaan (3).

Lavendel

Essentiële olie van lavendel wordt vaak gebruikt in de aromatherapie. Verschillende studies hebben onderzocht of het kan helpen bij angst, stress of de slaapkwaliteit van mensen met kanker. Het bewijs suggereert dat aromatherapie met lavendel bij sommige patiënten een positief effect kan hebben op angst en slaapkwaliteit. Dit kan nuttig zijn, aangezien kanker en de behandeling ervan een grote impact kunnen hebben op het emotionele welzijn en de nachtrust (4,5).

"Natuurlijk" betekent niet automatisch veilig

Een veelvoorkomend misverstand is dat plantaardige producten onschadelijk zijn omdat ze natuurlijk zijn. Dat klopt niet. Planten bevatten actieve chemische stoffen. Dat is precies waarom ze effect kunnen hebben. Maar het betekent ook dat ze bijwerkingen kunnen veroorzaken of kunnen reageren met medicijnen. Voorzichtigheid is dus altijd geboden, want interacties tussen kruiden en medicijnen zijn mogelijk.

Dit is bijzonder belangrijk voor mensen met kanker, omdat kankerbehandelingen vaak een nauwe veiligheidsmarge hebben. Een product dat de manier verandert waarop een kankermedicijn wordt opgenomen, afgebroken of uit het lichaam verwijderd, kan de behandeling minder effectief maken of de bijwerkingen net verhogen (6,7).

Een voorbeeld hiervan is sint-janskruid (een plantaardig middel tegen depressie) en bepaalde chemotherapie-medicijnen zoals docetaxel. Wanneer deze samen worden ingenomen, zorgt sint-janskruid ervoor dat de concentraties van docetaxel in het plasma dalen, wat leidt tot een verminderde therapeutische werking.

Een ander knelpunt is de productkwaliteit. Plantaardige producten die als kruidensupplementen worden verkocht, zijn niet op dezelfde manier gereguleerd als geneesmiddelen. Afhankelijk van het product en het land is er soms minder controle op de exacte inhoud, de dosering, de zuiverheid, de stabiliteit en het risico op verontreiniging. Lees onze blog over supplementen voor meer informatie.

Praat met je arts

Het belangrijkste advies is eenvoudig: vertel je arts welk plantaardig product je gebruikt of overweegt te gebruiken. Open communicatie helpt je zorgteam om te controleren of een product veilig is in jouw specifieke situatie.

Bij Anticancer Fund geloven we dat patiënten recht hebben op duidelijke, wetenschappelijk onderbouwde informatie. Als je fytotherapie of een andere complementaire aanpak overweegt tijdens je kankerbehandeling, kan je ook altijd contact opnemen met onze informatiedienst My Cancer Navigator, voor betrouwbare en gepersonaliseerde antwoorden op jouw vragen.

Referenties

(1) BSMO conference on 07-02-2026, talk by Olivia Jansen, CIRM U Liège. Phytotherapy in oncology : Balancing therapeutic potential and safety in cancer supportive care

(2) Chang, Wen P, and Yu X Peng. “Does the Oral Administration of Ginger Reduce Chemotherapy-Induced Nausea and Vomiting?: A Meta-analysis of 10 Randomized Controlled Trials.” Cancer nursing vol. 42,6 (2019): E14-E23. doi:10.1097/NCC.0000000000000648

(3) Efe Ertürk, Nuriye, and Sultan Taşcı. “The Effects of Peppermint Oil on Nausea, Vomiting and Retching in Cancer Patients Undergoing Chemotherapy: An Open Label Quasi-Randomized Controlled Pilot Study.” Complementary therapies in medicine vol. 56 (2021): 102587. doi:10.1016/j.ctim.2020.102587

(4) Cheng, Hui et al. “Aromatherapy with single essential oils can significantly improve the sleep quality of cancer patients: a meta-analysis.” BMC complementary medicine and therapies vol. 22,1 187. 14 Jul. 2022, doi:10.1186/s12906-022-03668-0

(5) Mardani, Abbas et al. “A systematic review of the effect of lavender on cancer complications.” Complementary therapies in medicine vol. 67 (2022): 102836. doi:10.1016/j.ctim.2022.102836

(6) Vasques, Ana Carolina Sr et al. “The Use of Herbal Medicines Among Cancer Patients.” Cureus vol. 16,2 e53455. 2 Feb. 2024, doi:10.7759/cureus.53455

(7) Joshua, Tanvi. “Phytotherapy in Integrative Oncology: Assessing the Safety and Efficacy of Herbal Supplements in Cancer Treatment.” J Integr Oncol 13 (2024): 490.LinkedIn post suggestion