Melanoom

Inleiding

Definitie van melanoom

Melanoom is een vorm van kanker die ontstaat in melanocyten. Melanocyten zijn cellen die het pigment (de kleurstof) melanine aanmaken. Melanoom kan ontstaan in een moedervlek (huidmelanoon), maar ook in andere gepigmenteerde weefsels, zoals in het oog of in de darmen.

Anatomie van de huid met epidermis (opperhuid), dermis (huid) en subcutaan (onderhuids) weefsel. Melanocyten bevinden zich in de basale cellaag, in de diepste laag van de epidermis.

 

PATIENTENINFORMATIE OP BASIS VAN DE KLINISCHE ESMO RICHTLIJNEN
Aangezien behandelingen steeds meer gepersonaliseerd worden dankzij de ontwikkelingen in kankerzorg, willen wij u vriendelijk vragen om contact op te nemen met info@anticancerfund [dot] org voor aangepaste informatie in overeenstemming met de meest recente richtlijnen over dit kankertype.  Deze Gids voor Patiënten werd opgesteld om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te geven in de ziekte en de bijbehorende behandelingen. We raden de patiënten aan om hun artsen te vragen welke testen of behandelingen nodig zijn voor hun ziekte en ziektestadium. Deze Gids voor Patiënten kwam tot stand in samenwerking met de European Society for Medical Oncology (ESMO) en wordt verspreid met hun toestemming. Hij is geschreven door een arts en nagelezen door twee oncologen van ESMO, waaronder de hoofdauteur van de clinical practice guidelines voor professionals. Het is ook nagelezen door patiëntvertegenwoordigers van de ‘Cancer Patient Working Group’ van ESMO.

 

Frequentie

Dit overzicht wordt momenteel upgedate.
 

Oorzaken

Dit overzicht wordt momenteel upgedate.
PATIENTENINFORMATIE OP BASIS VAN DE KLINISCHE ESMO RICHTLIJNEN
Aangezien behandelingen steeds meer gepersonaliseerd worden dankzij de ontwikkelingen in kankerzorg, willen wij u vriendelijk vragen om contact op te nemen met info@anticancerfund [dot] org voor aangepaste informatie in overeenstemming met de meest recente richtlijnen over dit kankertype.  Deze Gids voor Patiënten werd opgesteld om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te geven in de ziekte en de bijbehorende behandelingen. 

Het is nog onduidelijk waarom melanoom ontstaat. Er zijn wel enkele risicofactoren geïdentificeerd. Een risicofactor verhoogt het kankerrisico, maar volstaat niet of is niet noodzakelijk om kanker te veroorzaken. Een risicofactor is geen oorzaak op zich.

Sommige mensen met deze risicofactoren zullen nooit melanoom krijgen en anderen zonder risicofactoren zullen toch melanoom krijgen.

De belangrijkste risicofactoren van melanoom zijn:

  • Huidtype: mensen met een bleke huid hebben een hoger melanoomrisico dan mensen met een donkerdere huid. Het risico is het hoogst bij mensen met rood haar en sproeten. Melanoom is eigenlijk uiterst zeldzaam bij zwarten en Aziaten. Wanneer het toch voorkomt is het gewoonlijk een speciaal type melanoom, acraal lentigineus melanoom, op de handpalmen, voetzolen en onder de nagels.
  • Naevi: naevus is de medische term voor moedervlek. De meeste moedervlekken veranderen nooit in kanker, maar de aanwezigheid van vele (meer dan 100) of van speciale moedervlekken wijst op een verhoogd individueel risico op melanoom.
    • Verschillende gewone naevi, zoals op de foto, verhogen het melanoomrisico. Het risico verhoogt met het aantal naevi en is bijzonder hoog bij meer dan 100 naevi.
    • De aanwezigheid van 3 of meer atypische naevi verhoogt het melanoomrisico. Een atypische naevus is een naevus met minstens 3 van de "ABCD" kenmerken: Asymmetry in its shape (asymmetrische vorm), Border irregular or ill-defined (onregelmatige of niet duidelijk afgelijnde rand), Colour varying from one area to another (kleur niet overal dezelfde), Dynamic evolution in time regarding its shape, colour or size (dynamische evolutie, d.w.z. verandering van vorm, kleur of grootte).
    • Congenitale naevi zijn aangeboren moedervlekken. Grote (> 5 cm) moedervlekken kunnen veranderen in kanker. Personen met grote congenitale naevi moeten regelmatig worden opgevolgd.
  • Blootstelling aan de zon: de natuurlijke blootstelling aan de ultraviolette straling (UV-straling) van de zon is een belangrijke risicofactor voor melanoom. De volgende factoren verhogen het risico nog,  vooral bij blootstelling tijdens de vroege kinderjaren.
    • Occasionele of intermittente  blootstelling aan de zon, gewoonlijk tijdens de vrije tijd, verhoogt het melanoomrisico.
    • Zonnebrand verhoogt het melanoomrisico, vooral zonnebrand tijdens de kinderjaren.
    • Het gebruik van een zonnecrème met zonnefilter kan het risico op melanoom verminderen. Dit moet worden gecombineerd met andere, eenvoudige maatregelen zoals de zon vermijden tussen 11 en 15 uur en in de zon beschermende kleding, een hoed en een zonnebril dragen.
  • Zonnebank: de blootstelling aan kunstmatig uv-licht om te bruinen verhoogt het melanoomrisico, vooral vóór de leeftijd van 30 jaar.
  • Voorgeschiedenis van melanoom
    • Melanoom verhoogt het risico op een nieuw melanoom op een andere plaats.
    • Eerstegraadsverwanten (ouders, broers, zussen of kinderen) die melanoom hebben gehad, verhogen het risico op melanoom. Er zijn erfelijke mutaties van bepaalde genen bekend, zoals de CDKN2A-mutatie. Genmutaties komen evenwel bij minder dan 50% van de families met melanoom voor.
  • Leeftijd: het risico op melanoom verhoogt met de leeftijd, hoewel minder dan bij andere soorten kanker en het kan ook voorkomen bij mensen jonger dan 30 jaar.
  • Geslacht: In Noord-Amerika, Oceanië en Israël hebben mannen een hoger melanoomrisico terwijl in Europa het risico iets hoger is bij vrouwen.
  • Immunosuppressie: mensen met een verzwakt afweerstelsel hebben een hoger melanoomrisico. Het afweerstelsel kan verzwakt zijn door een ziekte zoals aids of door medicijnen na een orgaantransplantatie.
  • Xeroderma pigmentosum: is een zeldzame en erfelijke ziekte waarbij door ultraviolet licht beschadigde huid moeilijk herstelt. Deze personen hebben een uitermate hoog risico op huidkankers, ook melanoom.

Andere factoren, zoals blootstelling aan pesticiden of de ziekte van Parkinson, zouden gepaard gaan met een verhoogd melanoomrisico, maar het bewijs en het mechanisme waarmee dit gebeurt, zijn nog onduidelijk.

 

Diagnose

Dit overzicht wordt momenteel upgedate.

 

PATIENTENINFORMATIE OP BASIS VAN DE KLINISCHE ESMO RICHTLIJNEN
Aangezien behandelingen steeds meer gepersonaliseerd worden dankzij de ontwikkelingen in kankerzorg, willen wij u vriendelijk vragen om contact op te nemen met info@anticancerfund [dot] org voor aangepaste informatie in overeenstemming met de meest recente richtlijnen over dit kankertype.  Deze Gids voor Patiënten werd opgesteld om patiënten en hun familie te helpen een beter inzicht te geven in de ziekte en de bijbehorende behandelingen. 

 

De diagnose van melanoom wordt gewoonlijk gesteld nadat door de patiënt, een familielid of een arts een verdachte moedervlek is opgemerkt. Dit kan zijn bij een screening of een gewoon huidonderzoek, vooral bij mensen met een bleke huid, rood haar, een neiging tot verbranden in de zon en vele naevi.

De diagnose van melanoom wordt gesteld op basis van de volgende onderzoeken:

  1. Klinisch onderzoek.

De arts stelt vragen aan de patiënt, vooral over mogelijke risicofactoren en over de evolutie van de verdachte moedervlek(ken). De verdachte moedervlek(ken) en de rest van de huid worden ook onderzocht. Zoals hierboven vermeld, vertoont een verdachte moedervlek de "ABCD" kenmerken:

  • Asymmetry in its shape (asymmetrische vorm)
  • Border irregular or ill-defined (onregelmatige of niet duidelijk afgelijnde rand)
  • Colour varying from one area to another (kleur niet overal dezelfde)
  • Dynamics (dynamiek of verandering)

Niet alle melanomen vertonen de 4 kenmerken. Daarnaast betast de arts ook de lymfeklieren in de lies, de oksel, de hals, ... afhankelijk van de plaats van de verdachte moedervlek(ken).

2. Dermatoscopie

Dit is een onderzoek met een  dermatoscoop, een klein instrument, waarbij de huidvlekken worden verlicht en vergroot voor een nauwkeuriger onderzoek. Onderzoek met een dermatoscoop is niet altijd noodzakelijk, maar laat een meer nauwkeurige diagnose toe wanneer uitgevoerd door een ervaren arts  die opgeleid is in deze techniek.

3. Histopathologisch onderzoek na verwijdering van de volledige moedervlek.

Histopathologisch onderzoek is het laboratoriumonderzoek van de tumorcellen door een patholoog na het wegsnijden van de tumor. Dit onderzoek bevestigt de diagnose van melanoom. De tumor moet door de arts volledig worden uitgesneden en daarna naar het laboratorium worden verzonden. Dit noemt men een huidbiopsie. Eerst wordt een lokaal verdovingsmiddel ingespoten in het te verwijderen gebied. Daarna wordt de verdachte moedervlek verwijderd samen met een rand gezond weefsel rond en onder de tumor. Het is zeer belangrijk dat het verwijderen van de moedervlek en de laboratoriumonderzoeken worden uitgevoerd door artsen met ervaring inzake melanoom.

Behandeling

Dit overzicht wordt momenteel upgedate.

Synoniemen

Melanoom

Kanker van de huid

Maligne melanoom

Melanosarcoom

Huidkanker

Huidtumor

Huidtumoren

Tumor van de huid
 

Therapies by type

De hierna volgende lijst van behandelingen is gebaseerd op wat we tot hiertoe specifiek over deze kanker in wetenschappelijke studies hebben gevonden. Wil u informatie over alle door ons opgelijste behandelingen gelieve dan onder de tab BEHANDELINGEN te zoeken. Geregistreerde geneesmiddelen, radiotherapie en chirurgische ingrepen zijn deze die zijn goedgekeurd door de autoriteiten.

Chirurgische ingrepen

Ingrepen om een kanker te onderzoeken of te behandelen of om lichaamsfuncties of het voorkomen te verbeteren. Over het algemeen komen er bij chirurgische ingrepen insnijdingen kijken. Meer

Radiotherapie

Medisch gebruik van energie met hoge straling om kankercellen te doden en tumoren te verkleinen. Meer

Geregistreerde geneesmiddelen

Medicijnen tegen kanker die in de VS of in landen van de Europese Unie regulier op de markt zijn. Meer

Behandelingen gebaseerd op cellen

De toediening van gemanipuleerde menselijke cellen die al dan niet van de patiënt zelf afkomstig zijn. Meer

Synthetische producten (excl. geregistreerde geneesmiddelen)

Producten die synthetisch gemaakt zijn of natuurlijke producten die zijn gemodificeerd, maar die niet als medicijn tegen kanker zijn geregistreerd.

Natuurlijke producten (excl. geregistreerde geneesmiddelen)

Stoffen die in de natuur voorkomen en gewoonlijk een farmacologische of biologische werking hebben. Meer

Diëten

Het gecontroleerd eten en drinken van geselectereerde voedingswaren met de bedoeling de afloop van een ziekte te beïnvloeden.

Energie-gebaseerde behandeling

Het gebruik van elektromagnetische energie waaronder elektriciteit, magnetische velden, radiogolven, microgolven, infraroodstralen en licht om ziektes vast te stellen en/of te behandelen.

Klinische studies

Een klinisch onderzoek is een onderzoeksstudie met patiënten om te evalueren of een nieuwe behandeling veilig is (veiligheid) en of zij werkt (werkzaamheid). Klinische studies worden verricht om de werkzaamheid van geneesmiddelen maar ook van niet-geneesmiddelen zoals radiotherapie of chirurgie en combinaties van verschillende behandelingen te testen.
Klinische studies hebben plaats in allerlei ziekenhuizen en klinieken, maar meestal in academische ziekenhuizen. Zij worden door onderzoekers en artsen opgezet.

Het Antikankerfonds levert een hulpmiddel om op kankertype en land te zoeken naar fase III klinische studies. Bespreek de mogelijkheid om aan een van deze studies deel te nemen met uw arts.

Een lijst met fase III klinische studies voor melanoom (in het Engels: melanoma, omdat de klinische studies in het Engels kunnen worden weergegeven) is hier beschikbaar.

Een lijst met gepersonaliseerde behandelingsopties voor melanoom, inclusief uit klinische onderzoeken, vind je hier.